Tại sao Bộ GDĐT đạo văn?

Bài Bộ Giáo dục và Đào tạo đạo văn? hôm qua đã nhận được nhiều thư phản hồi của bạn đọc.  Một trong những thắc mắc của tôi là không biết qui trình ra đề thi như thế nào, và nhất là tại sao Bộ GDĐT lại có thể để cho những sai sót căn bản như thế trong đề thi?  Hai thư sau đây cung cấp thêm thông tin và trả lời cho thắc mắc đó.

Không chỉ đề thi tiếng Anh được sao chép từ nguồn khác, mà cả đề thi tiếng Nga cũng sao chép luôn.

“Kính chào thầy,

Cảm ơn thầy đã phát hiện chuyện Bộ GD-ĐT đạo văn. Biết nói gì bây giờ, "cái nước mình nó thế" thầy ạ.

Vốn biết chút tiếng Nga, em xem thử một đề tiếng Nga thế nào. Đoạn văn đầu tiên БАЛЕТНЫЕ ШКОЛЫ В РОССИИ (Các trường ba-lê ở Nga) cũng chép từ trong sách ra nhưng không ghi nguồn (xem file đính kèm). Có phải là đạo văn không thầy?

Chúc thầy khỏe,

Đ”

Có thể nói rằng khá nhiều câu hỏi trong đề thi tiếng Anh của Bộ GDĐT được sao chép và cắt dán từ nhiều nguồn, rồi “biên tập” lại.  Nhưng đáng tiếc là biên tập kém nên làm cho câu văn rất ngô nghê.  Có thể so sánh 2 bản như sau:

Bản trên internet (chưa chắc là bản gốc)

Đề thi năm 2010 của Bộ GDĐT

[A] Cartoons in the West have been associated with political and social matters for many years. In wartime, for example, they proved to be an excellent way of spreading propaganda. Nowadays cartoons are often used to make short, sharp comments on politics and government as well as on a variety of social matters. In this way, the modern cartoon has become a very powerful force in influencing people in Europe and the United States.   [B] Many Chinese cartoons have attempted to educate people, especially those who could not  read and write. Such cartoons about the lives and sayings of great men in China long ago have proved extremely useful in bringing education to illiterate and semi-literate people throughout China. The cartoons themselves have thus served to illustrate the teachings of the Chinese sages in a very attractive way.

Unlike most American and European cartoons, however, many Chinese cartoon drawings in the past have also attempted to educate people, especially those who could not read and write. Such cartoons about the lives and sayings of great men in China have proved extremely useful in bringing education to illiterate and semi-literate people throughout China. Confucius, Mencius and Laozi have all appeared in very interesting stories presented in the form of cartoons. The cartoons themselves have thus served to illustrate the teachings of the Chinese sages in a very attractive way.

Nhưng tại sao lại có tình trạng này?  Thư của bạn đọc sau đây giải đáp câu hỏi đó:

“Về cách làm đề thi của Bộ GD-ĐT thì cháu biết khá rõ,  và có thể nói là tương đối chặt chẽ. Thường khi làm đề thi tốt nghiệp THPT và ĐH thì sẽ có thành lập hội đồng ra đề thi. Mỗi môn thường khoảng 5-7 người, có 3-5 người chịu trách nhiệm soạn câu hỏi (test writer) và 2 người phản biện (moderator) những câu hỏi trong đề thi. Hội đồng sẽ làm việc trong vòng 2-3 tuần và giải tán khi thi xong. Môi trường làm việc hoàn toàn cách ly với bên ngoài (chỉ được xem TV trong giờ nghỉ, không được dùng điện thoại, internet và có công an bảo vệ ở vòng ngoài). Còn những sai sót mà chú chỉ ra thì theo cháu nghĩ là có 2 nguyên nhân, đó là nhận thức và năng lực. Về nhận thức thì phần lớn giáo viên ở VN cho việc copy từ các tài liệu commercial books là chuyện bình thường và "an toàn" cao vì tài liệu này do người nước ngoài biên soạn. Người ta không biết hoặc ít quan tâm đến việc bản quyền hay tính độc lập, khách quan, tính chưa hề được sử dụng của đề thi. Họ cứ nghĩ đơn giản là làm theo "bộ đề".  Nguyên nhân thứ hai thuộc về năng lực của giáo viên và người ra đề. Theo cháu biết thì phần nhiều giáo viên tiếng Anh ở VN có năng lực chuyên môn dưới trung bình (bao gồm kiến thức ngôn ngữ, hiểu biết về văn hóa, khả năng giao tiếp, phương pháp giảng dạy, v.v...). Cũng từ đó, họ sẽ copy & paste vì sợ sai, sợ bị mang tiếng. Từ đó người ta sẽ copy tài liệu và xem như đây là giải pháp an toàn. Tron thực tế, chỉ có những người bị chê là dốt do làm đề sai chứ chưa có ai bị kỉ luật vì copy tài liệu bao giờ! Cách đây chừng 10 năm, có một vị GS (tham gia làm đề thi) đã trả lời đại ý là: "khi làm đề các thầy phải dựa vào tài liệu chứ không thể tự ra đề vì sợ sai". Chuyện GD ở VN ta còn nhiều lắm chú ạ, theo cháu để giải quyết được chắc sẽ còn lâu và rất lâu nữa. TVG” * Các đoạn gạch chân là của tôi nhấn mạnh, NVT

 

Ở Việt Nam không thiếu những chuyên gia giỏi tiếng Anh, không hiểu tại sao Bộ GDĐT không tham vấn họ?  Tại sao không tham vấn các chuyên gia nước ngoài (nếu cần) để đề thi tiếng Anh cho thuật chuẩn, tránh những sai sót về văn phạm và cú pháp. Thật không thể hiểu nổi!

Nói tóm lại, đề thi ngoại ngữ rất có thể chỉ là những sao chép và cắt dán từ nhiều nguồn.  Thật ra, lấy những đoạn văn từ nguồn khác (như trong tiểu thuyết, bài diễn văn, sách giáo khoa, v.v...) để làm đề thi thì cũng chẳng có vấn đề gì, miễn là phải ghi rõ nguồn. Các đề thi trung học ở Úc ghi rất rõ nguồn những đoạn văn được trích ra làm đề thi. Đề thi của họ chỉ có thể giống cấu trúc câu hỏi (đã được thẩm định kĩ càng), chứ không bao giờ là những đề thi hay bộ ôn tập đã được bạch hóa hay công bố, đem đi xào lại để làm đề thi mới cả.  Lấy đề thi từ chỗ khác mà không đề nguồn thì rõ ràng là đạo văn, thậm chí vi phạm bản quyền.  Khó tưởng tượng nổi một Bộ GDĐT mà phạm phải những lỗi nặng tính khoa bảng như thế!

Nguyen van Tuan